2012-01-31

ORM, czyli opóźniony rozwój mowy

mgr Dagmara Kalczyńska pedagog – logopeda
Jak to z pojęciami bywa i to budzi wiele emocji. Jedni mówią „opóźniony rozwój mowy” inni „niemota”, jeszcze inni „alalia prolongata”. Co nazywają, o czym mówią wymienione pojęcia?

Tarkowski jest zdania, że opóźnienie rozwoju mowy, to znacznie niższa sprawność językowa, dotycząca zarówno mówienia, jak i rozumienia, powstała w okresie kształtowania się mowy dziecka i spowodowana różnymi czynnikami. Skorek z kolei uważa, że opóźniony rozwój mowy, to późniejsze – o około sześć lub więcej miesięcy – pojawianie się poszczególnych etapów rozwoju mowy (tym wyznacznikiem kierują się w swojej pracy również logopedzi), tzn. jeżeli normą jest pojawienie się gaworzenia u dziecka 6-7 miesięcznego, to już normą nie jest gaworzenie u dziecka 15 miesięcznego. U dziecka nieco starszego mała liczba rozumianych i wypowiadanych słów może świadczyć właśnie o opóźnionym rozwoju mowy. Przyjmuje się, że słownik czynny dziecka 18 mies. to 22 słowa, dwulatek natomiast powinien wypowiadać około 300 słów, trzylatek od 1000 do 1500 słów.

O poważnym stopniu opóźnienia rozwoju mowy mówi się, gdy mowa dziecka:

 

  • rocznego jest na poziomie dziecka półrocznego – dziecko jedynie gaworzy,
  • dwuletniego jest na poziomie mowy dziecka rocznego – wymawia kilka słów,
  • trzyletniego jest na poziomie mowy dziecka półrocznego – tworzy ono jedynie równoważniki zdań, a słownictwo jest na poziomie dziecka półtorarocznego,
  • czteroletniego jest na poziomie mowy dziecka dwuletniego – formułuje ono zdania proste, słownictwo czynne ma na poziomie dziecka dwuletniego, tj. używa ok. 300 słów,
  • pięcioletniego jest na poziomie mowy dziecka dwuipółletniego – nadal zdania proste, słownictwo na poziomie dziecka w wieku dwóch i pół lat,
  • sześcioletniego jest na poziomie dziecka trzyletniego – pojawiają się zdania złożone, wymawia ono 1000 – 1500 słów,
  • siedmioletniego jest na poziomie mowy dziecka trzyipółletniego.


Zdaniem Spionek lekki stopień opóźnienia rozwoju mowy stwierdza się wówczas, gdy mowa dziecka dwuletniego jest na poziomie rozwoju dziecka półtorarocznego lub gdy u siedmio-, ośmiolatka stwierdza się poziom rozwoju mowy charakterystyczny dla dzieci pięcio-, sześcioletnich.

Logopedzi wyróżniają dwa typy opóźnień rozwoju mowy:

 

  • SORM – samoistne opóźnienie rozwoju mowy,
  • NORM – niesamoistne opóźnienie rozwoju mowy.


Co znaczą słowa „samoistne” i „niesamoistne”?

Samoistne opóźnienie rozwoju mowy, to normalna forma rozwoju. To jedynie fragmentaryczne opóźnienie procesu rozwojowego, który ma przejściowy charakter. Dziecko ma sprawny słuch, rozumie to, co się do niego mówi, jest sprawne intelektualnie. Potrafi wymówić w izolacji prawie wszystkie głoski, czasami również sylaby. Nie potrafi jednak złożyć je w słowo i wypowiedzieć w odpowiednim tempie. SORM występuje dwu lub trzykrotnie częściej u chłopców niż u dziewczynek, u większości tych dzieci stwierdza się leworęczność. W 25 – 50% przypadków proste opóźnienie rozwoju mowy jest dziedziczne. Około 4 – 5 roku życia opóźnienie to zazwyczaj wyrównuje się samoistnie, bez konieczności interwencji specjalisty. Dalszy rozwój mowy przebiega bez zakłóceń i konsekwencji dla przyszłego ogólnego rozwoju dziecka.

Niesamoistne opóźnienie rozwoju mowy
, to z kolei wynik zaburzenia, a nie zakłócenia procesu rozwojowego. Świadczy o występowaniu istotnych klinicznie zaburzeń, np.: słuchu, upośledzenia umysłowego, upośledzenia motoryki mowy czy zaburzeń neurologicznych. Może towarzyszyć afazji, dysartrii, dyslalii, jąkaniu, autyzmowi, niedosłuchowi, mózgowemu porażeniu dziecięcemu. Opóźnienie może dotyczyć zarówno słownika czynnego jak i biernego. Mowa rozwija się na patologicznej podstawie, a obserwowane objawy zaburzeń rozwoju mowy występują obok innych objawów zaburzeń rozwoju psychomotorycznego. Zaburzenia rozwoju mowy są wtórne do wyraźnej głuchoty, upośledzenia umysłowego, rozszczepów podniebienia czy zaburzeń motoryki mowy, itd. Najczęściej nie są one jedynym lecz jednym z wielu objawów zaburzeń procesu rozwojowego, są elementem różnych zespołów objawowych. Powstałe w wyniku niesamoistnego opóźnienia rozwoju mowy zmiany mogą mieć charakter przejściowy lub trwały, szybko ustępujący lub pogłębiający się. Rodzaj, zakres, siła oddziaływania czynnika patogennego powodują, że powstałe zmiany mają zazwyczaj charakter trwały, co oznacza, że mowa w końcowej fazie rozwojowej nie osiąga normalnego poziomu, i że jej zaburzenia mogą pociągać za sobą inne dodatkowe problemy, np. zaburzenia emocjonalne, zachowania, itp.
Jeżeli u zaprzyjaźnionego z Państwem dziecka lub u innego dziecka, z którym macie Państwo kontakt, mowa nie rozwinie się do trzeciego roku życia, a maluch wymawia tylko pojedyncze, łatwe wyrazy trzeba podejrzewać opóźniony rozwój mowy i natychmiast skontaktować się z logopedą!

 


Literatura:


Jastrzębowska G., Pelc – Pękała O., Diagnoza i terapia opóźnionego rozwoju mowy [w:], Logopedia – pytania i odpowiedzi. Podręcznik akademicki tom 2. Zaburzenia komunikacji językowej u dzieci i osób dorosłych, pod red. T. Gałkowskiego, G. Jastrzębowskiej, Opole 2003.


Jastrzębowska G,. Podstawy logopedii dla studentów logopedii, pedagogiki, psychologii i filologii, Opole 1996.


Jastrzębowska G., Podstawy teorii i diagnozy logopedycznej, Opole 1998.


Skorek E. M., Z logopedią na ty. Podręczny słownik logopedyczny, Kraków 2009.